DENEKAMP - Na de verschillende voorbereidende activiteiten begonnen Sven Sauer als Judas en Sem Waanders als Iskariot zondag, Palmzondag, hun eerste ‘openbare optreden’ als veurgangers van de eiergadderaars. Na de traditionele palmpaasoptocht van de jongste jeugd begonnen ze de ronde door het dorpscentrum met een groep leerlingen van de hogere groepen van de Denekampse basisscholen. Een oude folkloristische traditie herleefde weer, al wordt ook in veel andere plaatsen dat eiergadder’n georganiseerd.
In Denekamp behoort daar evenwel nog de traditie bij dat Judas en Iskariot de leiding daarbij hebben. In de vorige editie van dit weekblad werd daar al uitvoerig aandacht aan besteed. Temeer, omdat deze Judas en Iskariot in een nog grotere typisch Denekampse traditie een rol van betekenis vervullen. Dit jaar tekenen daar dus Sven Sauer en Sem Waanders voor en het komend weekend is voor hen het grote weekend: de Paasgebruiken Denekamp! Natuurlijk, de ‘massa’ geboren en getogen Denekampers, al dan niet nog hier woonachtig, weet wat de Paasgebruiken Denekamp inhouden. Dat geldt eveneens voor hen die al vaker speciaal daarom op paaszaterdag en paaszondag een bezoek aan Denekamp brachten en brengen. Echter, de generatie van Judas en Iskariot is altijd een jonge ‘doorstroom’ generatie geweest en die weet lang niet altijd wat die twee leeftijdgenoten nou precies doen en wat deze traditie inhoudt. In het al enige malen aangehaalde boek Ik bin ’n Judas van ’n doarp, een soort archief van de Denekampse paastraditie toch wel, wordt in 2009 reeds het volgende geopperd: ‘...de jonge mensen doen graag en gezellig mee. Toch zou het ook prachtig en zeker ook een grote waardering voor Denekamp en haar oude paasgebruiken zijn als we niet alle oude en goede gebruiken zouden laten verdunnen door oppervlakkig vertier...’ Daarom hierbij, eveneens traditioneel, toch weer een korte ‘rode draad’ door deze traditiegeschiedenis. Weinig is veranderd in al die jaren. Vergelijk bijgeplaatste foto uit het boek van een halve eeuw geleden met wat zondagmiddag om 13.00 uur vanaf het Nicolaasplein vertrekt. Het onderschrift is voor menigeen een mooie, zelfs dierbare herinnering...
Houthalen
Het begint allemaal zaterdagmiddag, wanneer Judas en Iskariot met een heel leger vrijwilligers ‘houthalen’ voor het paasvuur van zondagavond. Ter voorbereiding hebben de veurgangers Sven en Sem zo’n twintigtal trekkerchauffeurs (veurleu) met hun trekker en platte wagen gecharterd voor dit hout halen. Het wordt gehaald uit een door het betreffende bosbeheer van te voren toegewezen bosgedeelte. Ditmaal ligt dat richting Lutterzand. De chauffeurs, een stel poaskeals en verdere vrijwilligers op de platte wagens achter de trekkers, wordt nadrukkelijk gewezen op de volgende belangrijke zaken: geen alcohol meenemen en nuttigen op de wagens, rustig rijden en deelname is op eigen risico! Gehoopt wordt dat iedereen zich hieraan houdt. Terug in Denekamp is er de stop op het Nicolaasplein. Daar zullen dan als altijd de bierkranen van de het plein omringende horecabedrijven weer non-stop openstaan. Maar een deel van de ‘houthalers’ gaat na deze onderbreking samen met Judas en Iskariot zorgen dat de lading verder vervoerd wordt naar de poasbult op ’t Goor. Voor velen loopt de stop op het Nicolaasplein ook uit op een soort reünie van holthalers, veurleu en poaskeals.
Paasstaak slepen
De eerste paasdag is in feite ‘de grote dag’. Al is het dorp door de vele veranderingen er binnen door de jaren heen niet meer echt te verdelen in een linker en een rechter gedeelte, deze dag komt die vroegere verdeling toch nadrukkelijk weer even letterlijk in beeld. De vaste groep poaskeals van het westelijk gedeelte (Brinkbewoners) komt namelijk weer samen bij de kenmerkende stoeptegel in de Brinkstraat met daarop een bijl. Deze buurt levert dan ook de bijl en boomhakkers bij het paasstaak halen en slepen. De poaskeals van de oostkant (de ‘Kulbuurt’) verzamelen zich bij de stoeptegel met een ton erop afgebeeld in de Wilhelminastraat. Zij staan garant voor het opbouwen van de poasbult, het oprichten van de staak en de bevestiging daaraan van de teerton en het ritueel daaromheen. Voorheen waren de verzamelpunten de werkplaats van Aannemer Wintels in de Brinkstraat (nu de Amaliavestiging) en aan de andere kant de overbekende De Kul (nu Skik). De beide groepen komen wel net als altijd zondagmiddag om 13.00 uur bijeen op het Nicolaasplein en vertrekken daarna gezamenlijk met Judas en Iskariot én de paoskeals voorop naar ’t Singraven. Daar wordt aan het bestuur van de Stichting Edwina van Heek gevraagd om de boom, die dan als ‘paasstaak’ naar het dorp wordt gesleept met hulp van ongetwijfeld weer velen. Het is dan één lange sliert die uiteindelijk tegen 15.00 uur arriveert op het Nicolaasplein voor de kerk. In de kerk wordt dan de mogelijkheid geboden het lof bij te wonen, maar het grootste deel van de ongetwijfeld weer enorme massa mensen verdwijnt dan in de horecabedrijven of bij goed weer op de terrassen. Het is dan écht een soort grote reünie, waarbij vooral dorpers en oud-dorpers elkaar weer eens treffen.
Paasvuur ter discussie, maar einde paasvuur zou einde hele traditie zijn...
Na de mis wordt de staak verder gesleept naar de paasbult. Daar begint dan een nieuw ritueel met o.m. de oprichting van de paasstaak, de verkoop van de ringen van de teerton en de paasstaak. Een bijzonder gebeuren met een belangrijk aandeel daarin voor Judas en Iskariot en een aantal echte ervaren poaskeals. Enkele uren daarna, om 20.00 uur, volgt dan de ontsteking van de paasbult met als resultaat een groot paasvuur. Eén van de vele die dan zullen oplaaien in de omgeving. Die paasvuren zijn evenwel al enkele jaren een stevig punt van discussie. Een citaat uit een recent persbericht onder de kop ‘Meer regeldruk organisatie paasvuur’: ‘Het organiseren van traditionele paasvuren kost steeds meer tijd en geld door de strengere regelgeving en toenemend brandgevaar, blijkt uit een rondgang van de regionale omroepen. Sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 moeten de organisaties aan veel meer voorwaarden voldoen om een vergunning te krijgen.’ Zou het verbieden van paasvuren voor Denekamp betekenen: geen hout halen en geen paasstaak slepen meer en dus einde traditie? Wel wordt ook vermeld dat ‘Provincies hulp aanbieden om dit materieel erfgoed levend te houden’. De Paasgebruiken Denekamp, behorend tot het Immaterieel Erfgoed Nederland, hebben geen bestuur, het is geen stichting, maar bijna iedereen zal begrijpen dat de jeugdige Judas en Iskariot niet alleen de vertegenwoordigende gesprekspartners zijn namens de Denekampse traditie. Zij zijn de ‘veurgangers bij het naar buiten treden, de daadwerkelijke ‘presentatie’. Maar bij alles en dan met name de noodzakelijke (informele) gesprekken met politie, brandweer, EHBO en gemeente worden zij bijgestaan door een ervaren groep , veelal oud-Judassen, uit het midden van de poaskeals. Hun standpunt kennen we: ‘Dat nooit!’ Maar eerst zaterdag en zondag weer volop leven in ’n doarp door de Denekampse Paasgebruiken! Sven Sauer en Sem Waanders zijn er klaar voor!
Tekst :PBJ / foto’s : J&S en boek
Foto onder: Bijna een halve eeuw geleden: de Judas en Iskariot en de ‘harde kern’ van depoaskeals van toen op weg naar ’t Singraven.
