Naar aanleiding van een invitatie bevond ik mij op 16 januari jl. in het Ship Chandlers Warehouse aan de Geldersekade in Amsterdam. In dit monumentale pand, waar eeuwen zich lijken te hebben vastgezet in balken, muren en verhalen, vond in aanwezigheid van een select gezelschap de presentatie plaats van ‘Ode aan Menko ten Cate'. Dit boek is een liefdevol en zorgvuldig samengesteld eerbetoon aan Menko ten Cate (1945–2024); de fabrikantenzoon uit Geesteren die ogenschijnlijk stil, maar onuitwisbaar zijn sporen naliet in het leven van velen.
De bijeenkomst had een warme, feestelijke sfeer. Familie, vrienden en bekenden kwamen samen om Menko’s leven te herdenken én te vieren. Na een ontvangst met champagne werd tijdens het walking dinner een reeks verfijnde amuses geserveerd: verse oesters; een amuselepel met kwarteleitje, kaviaar en kervel op een crème van crème fraîche, mierikswortel en Hollandse garnalen; krokante garnaal in panko met wasabimayonaise; coquille met kataifi op een bedje van zeekraal en spinazie, begeleid door saffraan beurre blanc; zwezerik met beluga-linzen en romige morillesaus; burrata met tomaatjes, pijnboompitten en rucola, geserveerd met een balsamico-chocoladesaus; en tot slot chocolademousse met geroosterde amandelen.
Te midden van deze culinaire verwennerij werd 'Ode aan Menko ten Cate' gepresenteerd: een persoonlijk herinneringsboek, samengesteld door zijn vrouw Kyra.
Wie het boek openslaat, betreedt niet alleen het leven van Menko - met de vele buitenlandse reizen die hij ondernam – maar ook het eeuwenoude huis waarin hij leefde. Het Ship Chandlers Warehouse ademt drie eeuwen Amsterdamse geschiedenis. Ooit vormde dit pand het bruisende hart van de scheepvaart: kapiteins plaatsten er hun orders, werden er vorstelijk ontvangen en uitgezwaaid naar verre oorden. Goederen uit Oost en West vonden hier hun weg, terwijl het gebouw zwijgend getuige was van de groei en bloei van de stad.
In 1985 kochten Menko en Kyra het pand van de familie Vinke, die het sinds de zeventiende eeuw van generatie op generatie had beheerd en gekoesterd. Het pakhuis werd met zorg verbouwd tot appartementen; het woonhuis behield zijn ziel. Voor Menko was bezit nooit een kwestie van eigendom, maar van verantwoordelijkheid. Hij zag zichzelf als hoeder van een geschiedenis die hem was toevertrouwd.
Wat 'Ode aan Menko ten Cate' zo bijzonder maakt, is dat het meer is dan een portret van één man. Het is tevens een ode aan een familie, aan een huis vol herinneringen en aan een geschiedenis die met aandacht en liefde is bewaard en doorgegeven. Voorin het boek is een artikel van mijn hand opgenomen (eerder gepubliceerd in de rubriek Boekennieuws). Kyra koos hier bewust voor: het stuk markeert Menko’s overlijden en vangt zijn leven in woorden die blijven resoneren - warmte, menselijkheid en dankbaarheid.
Menko’s verhaal begint echter niet aan de Amsterdamse grachten, maar in het Twentse Geesteren. Tijdens een recente presentatie van een boek over de Geesterense kousenfabriek mocht ik namens Kyra het eerste exemplaar van 'Ode aan Menko ten Cate' overhandigen aan de voorzitter van de Stichting Heemkunde Geesteren. Daarmee werden twee werelden symbolisch met elkaar verbonden: het Twente van vader Loets en het Amsterdam van zoon Menko. Zo vloeien de levens van vader en zoon in elkaar over – de een bouwde aan de toekomst van een dorp, de ander waakte over het verleden van een stad.
Tijdens de boekpresentatie in het museale grachtenpand werd het onmiskenbaar duidelijk: Menko hield van mensen, en mensen hielden van hem. Rust, mildheid en een stille verwondering doortrokken alles wat hij deed. Hij bewoog zich door de wereld met opmerkzame zachtheid – observerend, invoelend, nooit gehaast, nooit hard. Wie hem gekend heeft, herinnert zich zijn zachte humor, zijn oprechte belangstelling en het vanzelfsprekende gemak waarmee hij gasten ontving en verhalen verzamelde.
Zo leeft Menko voort: in woorden, in herinneringen, in een huis aan de Geldersekade – en in de harten van degenen die hem mochten kennen. En nu ook, tastbaar en blijvend, in een prachtig boekwerk: Ode aan Menko ten Cate.
Martin Paus
