‘Middendorp’ als geschenk aan Fürst zu Salm-Salm - Een bezoek aan de historische waterburcht Anholt

De Orangerie: een schatkamer van geschiedenis en kennis
Bij aankomst werd ik in de Orangerie, tegenover het kasteel, hartelijk ontvangen door archivaris dr. Jens Detzer. Hij bood mij de gelegenheid kennis te maken met de historische collecties en de bibliotheek van het huis Salm-Salm.

Het familiearchief vormt een uitzonderlijk waardevolle bron voor historisch onderzoek. Tijdens mijn bezoek kreeg ik oude oorkonden, brieven, bestuursdocumenten en familiepapieren te zien. Deze bronnen werpen licht op huwelijken, erfopvolging, bezittingen en politieke ontwikkelingen. Gezamenlijk bieden zij een rijkgeschakeerd beeld van de geschiedenis van opeenvolgende generaties en van de rol die Anholt en het huis Salm-Salm door de eeuwen heen in de Europese geschiedenis hebben gespeeld.

Hoe omvangrijk en bijzonder deze verzamelingen zijn, blijkt onder meer uit een bibliotheekcatalogus uit 1893. Daarin wordt de Fürstlich Salm-Salm’sche Bibliothek beschreven als een verzameling van ongeveer 8.000 banden, waaronder 78 incunabelen – boeken die vóór 1501 zijn gedrukt - en circa 400 drukken van vóór 1551. Daarnaast vermeldt de catalogus handschriften, sommige voorzien van miniaturen, alsmede oude prenten en kaarten. De collectie getuigt van een eeuwenlange belangstelling voor kennis, cultuur en geschiedenis.

De waterburcht Anholt: eeuwen van adellijke geschiedenis
De geschiedenis van de waterburcht Anholt gaat terug tot de twaalfde eeuw. Wat begon als een versterkte verblijfplaats, ontwikkelde zich in de loop der eeuwen tot een voorname adellijke residentie. Sinds 1641 is de burcht verbonden met het huis Salm, waarvan de leden gedurende vele generaties deel hebben uitgemaakt van de Europese politieke en bestuurlijke geschiedenis.

De Franse Revolutie en de Napoleontische oorlogen brachten ingrijpende veranderingen met zich mee. Ook het vorstendom Salm werd hierdoor getroffen en verloor uiteindelijk zijn politieke zelfstandigheid. De historische band tussen de familie en Anholt bleef echter behouden. De waterburcht vormt nog altijd een tastbare herinnering aan het dynastieke verleden van het huis Salm-Salm.

Ook de twintigste eeuw liet haar sporen na. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog liep het kasteel zware schade op. Onder de bezielende inzet van Fürst Nicolaus Leopold zu Salm-Salm (1906–1988) werd na de oorlog gewerkt aan het herstel van de burcht en het behoud van haar culturele erfgoed.

In 1966 werden de bewaard gebleven kunstcollecties en delen van het historische interieur voor het publiek toegankelijk gemaakt. Dankzij voortdurende inspanningen op het gebied van restauratie en conservering is Anholt uitgegroeid tot een bijzondere plaats waar architectuur, kunst en geschiedenis op indrukwekkende wijze samenkomen. 

Een geschenk dat geschiedenis verbindt
Na mijn bezoek aan de bibliotheek en het familiearchief begaf ik mij naar het kasteel, waar het vorstelijke echtpaar verblijft. Ik had het boek over Jacobus Middendorp meegenomen vanuit de overtuiging dat zijn levensverhaal en wetenschappelijke betekenis een blijvende plaats verdienen binnen de Europese geschiedschrijving. De schenking beschouw ik bovendien als een passende aanvulling op het Fürstlich Salm-Salm’sche und Fürstlich Salm-Horstmar’sche gemeinschaftliche Archiv. Juist op een plaats waar eeuwen aan familiegeschiedenis en cultureel erfgoed zorgvuldig worden bewaard, kan het verhaal van deze Twentse geleerde een bijzondere betekenis krijgen.

Jacobus Middendorp, geboren in Fleringen, behoort naar mijn overtuiging tot de belangrijkste geleerden die Twente heeft voortgebracht. Zijn leven en werk overstijgen de grenzen van zijn geboortestreek en verdienen daarom ook buiten Twente bredere bekendheid. Door zijn geschiedenis onder de aandacht te brengen in deze bijzondere historische omgeving, hoop ik bij te dragen aan een grotere waardering voor zijn wetenschappelijke nalatenschap en zijn plaats in de Europese intellectuele geschiedenis.

Een erfgoed voor toekomstige generaties
Mijn bezoek aan de waterburcht Anholt was een bijzondere en waardevolle ervaring. De zorg en toewijding waarmee dit historische erfgoed, met zijn rijke kunstcollecties, historische bibliotheek en omvangrijke familiearchief, voor toekomstige generaties wordt bewaard, verdienen grote waardering.

Martin Paus