Met het verschijnen van het tweede en afsluitende deel van het Twents Abecedarium krijgt een bijzonder stukje Twentse taalgeschiedenis een blijvende plek. Het omvangrijke werk van journalist en schrijver Johan Buursink (1908–1993), die zich zijn leven lang inzette voor het behoud en de erkenning van het Twents, is daarmee opnieuw toegankelijk gemaakt voor een breed publiek.
Wie de rijkdom van de Twentse taal wil ontdekken, komt al snel uit bij Johan Buursink. De in Enschede geboren journalist, schrijver en cultuurhistoricus was een bevlogen pleitbezorger van zijn streek. Hij schreef zowel in het Nederlands als in het Twents en legde in zijn werk de geschiedenis, gewoonten en het dagelijks leven van Twente vast. Met publicaties als 'n Rozendaans, Het boek van de Lonneker landbouw en Historisch stadsalbum van Enschede liet hij een veelzijdig oeuvre na.
Een bijzonder onderdeel daarvan is zijn Twents Abecedarium, dat tussen 1963 en 1966 als rubriek in de Twentsche Courant verscheen. Alfabetisch gerangschikt behandelde Buursink daarin Twentse woorden en uitdrukkingen, aangevuld met spreekwoorden, zegswijzen, voorbeelden en persoonlijke beschouwingen. Het resultaat is veel meer dan een woordenlijst: het is een kleurrijk tijdsbeeld van de Twentse cultuur, het dagelijks leven en de denkwereld van de streekbewoners.
Van krantenrubriek naar blijvend erfgoed
Arjen Broeze van Uitgeverij De IJsvogel bracht in 2024 het eerste deel van deze bijzondere verzameling uit. Inmiddels verschijnt ook het tweede en afsluitende deel. Met deze twee uitgaven is Buursinks omvangrijke verzameling bijeengebracht en opnieuw toegankelijk gemaakt voor liefhebbers van het Twents en de geschiedenis van Twente.
Bij de samenstelling en uitgave is gebruikgemaakt van materiaal uit de Twentse Taalbank en uit mijn eigen archief. Dankzij deze bronnen konden de oorspronkelijke krantenartikelen opnieuw worden samengebracht en in boekvorm beschikbaar worden gesteld.
De zeggingskracht van onze streektaal
Als schrijver van het voorwoord bij deze uitgave heb ik geprobeerd niet alleen de waarde van Buursinks werk te onderstrepen, maar ook iets over te brengen van de liefde voor en nieuwsgierigheid naar de Twentse taal waarmee hij zijn artikelen destijds schreef.
Het Twents Abecedarium is immers veel meer dan een naslagwerk. Het is ook een uitnodiging om de taal opnieuw te ontdekken, woorden te herkennen, herinneringen op te halen en stil te staan bij de bijzondere zeggingskracht van onze streektaal.
Eerste exemplaren voor Johanna ter Steege
De presentatie van het Twents Abecedarium vindt op 27 november a.s. plaats in Wierden. In het gemeentehuis zal burgemeester Nick Hubers de beide delen overhandigen aan Johanna ter Steege. Zij werd geboren in Notter, gemeente Wierden, en ontving in 2024 de Twentse Taalpries voor haar inzet voor de Twentse taal.
Haar aanwezigheid vormt een mooie verbinding tussen verleden en heden. Waar Buursink het Twents vastlegde in geschreven woorden, laat Ter Steege met haar theater- en filmwerk zien dat de streektaal ook vandaag de dag een levende plaats verdient. Ook voor uitgever Arjen Broeze heeft Wierden een bijzondere betekenis: zijn familiewortels liggen in deze gemeente.
Een taal blijft leven door haar door te geven
De presentatie van het Twents Abecedarium is daarmee meer dan de afronding van een bijzonder boekenproject. Het is een eerbetoon aan Johan Buursink en aan iedereen die zich inzet voor het behoud, de waardering en het gebruik van de Twentse taal.
Zijn woorden werden ooit opgetekend in de krant, vervolgens samengebracht in twee boeken en daarmee bewaard voor volgende generaties. Een waardevolle nalatenschap die laat zien hoeveel geschiedenis, humor, wijsheid en identiteit in een streektaal besloten liggen.
Johan Buursink heeft de Twentse woorden bewaard. Aan ons de taak om ze te blijven spreken, lezen en doorgeven. Want een taal leeft niet alleen voort in boeken, maar vooral in de mensen die haar blijven spreken.
Martin Paus