In een antiquarisch werk uit 1864 van Clemens von Bönninghausen trof ik een unieke foto aan van deze beroemde homeopaat. De afbeelding van “Le Dr Baron C. de Boenninghausen” staat in het boek 'Les Aphorismes d’Hippocrate accompagnés des gloses d’un homoeopathe'. Hoogstwaarschijnlijk is de foto vervaardigd in 1861, het jaar waarin hij door Napoleon III werd benoemd tot ridder in het Légion d’honneur, als erkenning voor zijn internationale reputatie als arts en pionier van de homeopathie. Daarbij speelde ongetwijfeld mee dat hij met succes vooraanstaande patiënten had behandeld, onder wie Eugénie de Montijo, de echtgenote van Napoleon III.
Het Franstalige werk van Von Bönninghausen wordt zelden aangeboden. Maar enige tijd geleden dook echter een exemplaar op bij een antiquariaat in Berlijn. Van Clemens von Bönninghausen bestaan weliswaar verschillende portrettekeningen, maar authentieke foto’s zijn vrijwel onbekend. Dat op deze afbeelding de hoogste Franse onderscheiding op zijn borst prijkt, maakt de foto des te bijzonder. Hoewel het origineel in de loop der tijd sterk is vervaagd, kon de afbeelding dankzij moderne AI-technieken digitaal aanzienlijk worden verduidelijkt. Met dank aan Joop Janse, secretaris van de Stichting Heemkunde Tubbergen, is het resultaat indrukwekkend: een verrassend levendig portret van een man die meer dan anderhalve eeuw geleden leefde.
Clemens von Bönninghausen werd geboren op landgoed Herinckhave in Fleringen. Aanvankelijk koos hij voor een loopbaan in de rechten en ontwikkelde hij zich tot jurist en bestuurder. Zijn leven nam echter een ingrijpende wending toen hij ernstig ziek werd. Via Samuel Hahnemann, de grondlegger van de homeopathie, kwam hij in aanraking met deze geneeswijze – een ontmoeting die zijn verdere levensloop blijvend zou bepalen.
Von Bönninghausen groeide uit tot een van de belangrijkste leerlingen en vertrouwelingen van Hahnemann. Internationale bekendheid verwierf hij vooral door zijn systematische benadering van ziektebeelden en geneesmiddelen. Zijn zogenoemde repertoria – overzichtswerken waarin symptomen en middelen zorgvuldig werden gerangschikt – gelden binnen de klassieke homeopathie nog altijd als standaardwerken.
Vanuit zijn praktijk in Münster behandelde hij patiënten uit heel Europa. Artsen en wetenschappers deden een beroep op zijn kennis, terwijl zijn publicaties in meerdere talen verschenen en wereldwijd verspreid werden. In Frankrijk gold hij in zijn tijd als een van de vooraanstaande vertegenwoordigers van de homeopathische geneeskunde.
Op 5 juni a.s. presenteert de stichting Heemkunde Tubbergen een boek over Clemens von Bönninghausen, geschreven door de historicus jhr. dr. Igor Wladimiroff. Tijdens deze bijeenkomst wordt tevens het borstbeeld onthuld dat vervaardigd is door beeldhouwer Burkhard Hoppe. Met deze uitgave en onthulling eert de stichting niet alleen een Twentse pionier met internationale betekenis voor de ontwikkeling van de homeopathie, maar ook een van de meest markante figuren uit haar geschiedenis.
Martin Paus
