Natuur & Milieu

Monument en verhalenboek: Vossenbosch krijgt 'n gezicht

WIERDEN – De emoties zijn af te lezen van de gezichten van voormalige bewoners van het barakkenkamp Vossenbosch, als op woensdagochtend 12 mei in een klein gezelschap het herinneringsmonument aan de Oude Zwolseweg wordt onthuld. Aansluitend vergapen de bezoekers zich aan het strak vormgegeven stalen kunstwerk van kunstenaar Okke Weerstand. De verhalen van weleer komen al gauw boven bij het nader aanschouwen van de uit brons gegoten maquette van voormalige woonoord.

Met het statige kunstwerk maakt Wierden een statement, wellicht baanbrekend, ook in het licht dat er gelijktijdig een prachtig verhalenboek van de drukpers rolt. Daarin wordt de geschiedenis van het gebied op fictieve wijze tot leven gebracht, van de Bronstijd naar de Tweede Wereldoorlog tot de jaren zeventig van de vorige eeuw. “Dit is het eerste monument in Nederland dat gezamenlijk tot stand is gekomen, vanuit de Nederlandse en Molukse samenleving”, spreekt Ria Broeze als bestuurslid van Stichting Monument Vossenbosch met trots uit. “Uniek!” Het monument is door de coronabeperkingen nu kleinschalig onthuld, volgend jaar staat een feestelijke opening op de rol.

Zwemmen in de vijver
Het globale idee voor een herinneringsmonument, is ontstaan tijdens een Moluks huwelijksfeest op het nabij gelegen landgoed De Vossenbos. De vijver achterop dat terrein bracht bij enkele feestgangers herinneringen naar boven. De vijver was voor de Molukkers die in het barakkenkamp op de hoek van de  Bruine Hoopsweg en de Oude Zwolseweg woonden namelijk dé plek waar stiekem gezwommen werd. Die verhalen zette huidig bewoonster, Alijda Jobst, aan het denken en zij zocht contact met kunstenares Ingrid Groeneveld en Ria Broeze. Op die wijze is de bal uiteindelijk in de goede richting gaan rollen en een stichting opgericht en een ontwerpwedstrijd voor het monument uitgeschreven.

Het ontwerp van kunstenaar Okke Weerstand uit Tollebeek (nabij Urk) is uiteindelijk unaniem gekozen. De bedenker en vormgever van het object spreekt met gepaste trots over zijn werk. “Het is eigenlijk aan Ingrid te danken dat ik mijn kunstwerk hier nu in Wierden staat, dat mag zeker gezegd worden! Ik ben door haar meermaals benaderd of ik al een ontwerp had ingediend. In eerste instantie had ik totaal geen inspiratie.” Ingrid mengt zich lachend in het gesprek: “Door de telefoon heb ik hem figuurlijk een schop onder z'n kont gegeven!” Dankzij die stevige woorden ging Okke zich verdiepen in de geschiedenis van de Molukkers en hun periode in Wierden. Zodoende is Wierden dit beeldbepalend kunstwerk rijker.

Uit drie cortenstalen platen  zijn aan de onderzijde silhouetten van mensen gezaagd, de bovenzijdes vormen samen de daken van de barakken. Vanaf een afstand lijkt zich zo een barak te vormen met daaronder verbeeldend de bewoners die er lange tijd gewoond hebben, maar inmiddels hun heil elders hebben gevonden: nog wel voelbaar, maar niet meer tastbaar. Daarnaast vormen de drie platen ook drie sectoren die geloof, hoop en liefde verbeelden en zijn er drie bankjes geplaatst. Zij verbeelden de plek waar ouders, voor hun barakken gezeten, naar de spelende kinderen keken.

Bronzen maquette
In het midden, onder het punt waar de drie stalen platen samen komen, ligt een grote zwerfkei. Deze is gevonden bij graafwerkzaamheden tijdens de bouw van de Van Buuren Stee, waar de Historische Kring en Galerie Groot'n Jans (van Ingrid Groeneveld) gevestigd zijn. Bovenop die kei is een maquette bevestigd, waarmee een beeld wordt gevormd van het voormalige N.A.D.-kamp en het latere woonoord. “Het cortenstaal krijgt een oranje-bruine roestlaag. Dat zorgt er voor dat het staal als het ware beschermd wordt tegen de elementen van de natuur, maar door die kleurstelling past het goed in de bosrijke omgeving”,  beschrijft Okke het proces. “Het maken van de maquette was overigens nog het meeste werk: eerst een mal maken en daarna het gieten van het brons. In die maquette zijn alle barakken terug te vinden, exact op de plek waar ze stonden. Ook de waterzuivering, gaarkeuken en andere objecten ontbreken niet. De letters die de naam 'Vossenbosch' verbeelden heb ik bewust iets van de maquette laten 'vallen', omdat het kamp uiteindelijk ook verdwenen is.”

Het object is zo geplaatst, zodat het via een aangelegd pad goed bereikbaar is vanaf de Oude Zwolseweg. De bezoeker wordt bovendien dankzij infopanelen goed geïnformeerd over de geschiedenis van het gebied. En die geschiedenis is rijk en voert terug naar de Bronstijd. Een oude grafheuvel op het terrein is in ere hersteld en goed zichtbaar vanaf het pad. Daarna vormt het monument de plek waar de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog, het N.A.D.-kamp en het woonoord zichtbaar worden gemaakt.

Verhalenboek
Gelijktijdig met de onthulling van het monument is er ook een verhalenboek gelanceerd. Hierin zijn acht verhalen opgetekend, variërend van de Bronstijd tot de Tweede Wereldoorlog en de periode daarna tot aan de tijd van het Molukse woonoord. Drijvende kracht daarachter is, zoals eerder gemeld in deze krant, Leta Evers. Zij heeft zich in dit project gebeten en acht Wierdenaren benaderd die elk een eigen verhaal aan het papier hebben toevertrouwd. Afgelopen vrijdag werd het boek officieel overhandigd aan de schrijvers en maandag en dinsdag is een bezoek gebracht aan de basisscholen in de hele gemeente Wierden. Hierdoor kunnen de verhalen in de klassen gebruikt worden. Een lespakket volgt later nog. Juf Roos Kroeze-Pattinama  kreeg het eerste exemplaar op de Sjaloomschool in Wierden overhandigd. “Ik ben een kind van de wijk; vind het een prachtig initiatief!”

Wim Boom, Ria Lazoe en Clara Patawala zijn drie schrijvers, die elk een periode voor rekening hebben genomen. Wim, woonachtig op de Barkel, heeft in de loop der jaren veel kennis en kunde vergaard over de Bronstijd. Een replica van een grafheuvel ligt op zijn landgoed. Het verhaal van zijn hand speelt zich af zo'n 3.500 jaar voor Christus, in het gebied waar Barkelaren en Hexelaren gevestigd zijn in kleine nederzettingen en samen optrekken met jagers-verzamelaars. Herkenbaar zijn de namen van het Westerveen en de Barkel waar het leven van hoofdrolspelers Abel, Simon en Greta zich afspeelt. Daarmee wordt de lezer teruggeworpen naar de tijd van de grafheuvels die in het gebied – en op het terrein van het voormalige kamp – te vinden zijn.

Ria Lazoe is een kind van de oorlog en heeft zich voor haar kinderboeken al vaker laten inspireren door de verhalen uit die roerige periode, altijd gelieerd aan de streek. Ook nu speelt haar fictieve verhaal zich weer af in de grensstreek, met een link naar het werkkamp van de Nederlandse Arbeidsdienst. “Ik ben altijd al geïnteresseerd geweest in de Tweede Wereldoorlog”, vertelt Ria. “Ik ben me gaan verdiepen in de bewoners van het kamp, de mensen die nét na de oorlog voor korte duur werden gehuisvest. Op basis van research heb ik het verhaal van Tom geschreven. Hij keert uit Duitsland terug, te voet. Met een pittige tijd achter hem komt hij via Glanerbrug in Wierden terecht. Daar moet hij naar de Entlausungsanstalt aan de Violenhoeksweg, waar hij zuster Ellie voor het eerst ontmoet: een vriendelijke ontmoeting die hem letterlijk weer met beide voeten op aarde zet en waarmee een prettige tijd op de Vossenbosch aanbreekt. Het is een kort liefdesverhaal dat ik redelijk vlot heb kunnen schrijven. In het onderzoeken van de kleine feiten die moeten kloppen is de meeste tijd gaan zitten.”

Clara Patawala heeft zelf vele jaren op het voormalige woonoord doorgebracht. Genoeg informatie en inspiratie uit eerste hand derhalve om een verhaal te schrijven. Ze heeft in het verhalenboek de periode van de overtocht met het stoomschop vanuit Nederlands-Indië naar Rotterdam en uiteindelijk de trip naar Wierden en de vestiging in de Vossenbosch beschreven. “De ervaringen van de overtocht en het inschepen, daar werd vroeger niet over gepraat. Het is mooi om nu via een fictief verhaal – op basis van feiten  – mijn kindertijd en de ervaringen van de ouders van toen te verwoorden. Het is meer dan een geschiedenisles hoor, ik heb vooral de cultuur goed willen verbeelden: hoe de ontgoocheling was bij aankomst in Wierden, bij de barakken... Laat ik vooral duidelijk zijn dat ik met het verhaal ook erkenning wil genereren; dit gebaar, dit is de eerste stap daartoe: verbinden!”

Inmiddels is het verhalenboek voor iedereen verkrijgbaar bij boekhandel Reterink in Wierden, de Historische Kring of op aanvraag per mail (boekvossenbosch@gmail.com). Het kost 12,50 euro.