Algemeen

Liever een goed gesprek in plaats van een boete

Wierdense boa Jos Karels wil handhaven met vlotte babbel en wederzijds respect

De Wierdense buitengewoon opsporingsambtenaar Jos Karels.
De Wierdense buitengewoon opsporingsambtenaar Jos Karels.

WIERDEN – Het beroep van buitengewoon opsporingsambtenaar, kortweg boa, is de laatste weken veel in het nieuws. De corona-perikelen zorgen er voor dat een boa wordt ingezet om een oog in het zeil te houden wat betreft de anderhalvemeter-samenleving, het naleven van de regels in de horeca en het gedrag van de jeugd nu scholen en verenigingen grotendeels gesloten zijn. In Wierden is Jos Karels (51) zo'n zeven jaar in dienst als handhaver. De opvallende gele wagen van Karels rijdt door de gehele gemeente en in de kernen loopt hij met regelmaat rond in z'n opvallende blauwe werkkleding. We gingen met hem in gesprek over zijn passie voor zijn beroep, zijn werkwijze en over de ontwikkelingen die er momenteel gaande zijn.

 

Karels groeide tot z'n negende op in Rotterdam, om vervolgens in Rijssen terecht te komen en daar te blijven wonen. De vlotte babbel die hij dankzij z'n westerse roots heeft, komt 'm als handhaver goed van pas. De boeren nuchterheid die hij in de loop der jaren mee heeft gekregen trouwens ook. “Ik klap er nog steeds van alles uit, maar ben ook van mening dat je met een dialoog meer bereikt dan strak handhaven en de regels naleven. Een probleem heeft een oorzaak en elk verhaal heeft twee kanten. Mensen reageren vaak uit emotie. Door ze hun verhaal te laten doen en daar gepast op te reageren bereik je vaak meer, dan meteen op je strepen te gaan staan.”

 

Blessure

De Wierdense boa is toevalligerwijs in dit vak gerold. Na de tuinbouwschool ging hij in militaire dienst om vervolgens in de wereld van de bouw terecht te komen. Zwaar werk en arbotechnisch was er nog niet zo veel geregeld. Een baan bij Heineken in Rijssen beviel 'm beter, maar door een nare blessure die hij als volleyballer opliep, belandde Karels in de ziektewet. “Ik kwam uiteindelijk in de buitendienst van de Gemeente Rijssen-Holten en haalde vuilnis op. Van daaruit kwam ik ook wel eens in aanraking met handhaving als er bijvoorbeeld een wietkwekerij werd opgedoekt. Die wereld trok m'n aandacht en zodoende liet ik me omscholen door een opleiding voor handhaving te volgen. Uiteindelijk ben ik eerst nog een korte tijd marktmeester geweest en werd als zodoende ook gedetacheerd bij de Gemeente Wierden. Wegens langdurige ziekte van de toenmalige Wierdense boa heb ik mezelf aangeboden. Ik had immers de papieren als handhaver op zak en zag kansen. Inmiddels ben ik al zo'n zeven jaar boa hier.”

 

Voorlichting

Het beroep van opsporingsambtenaar is momenteel volop in ontwikkeling. Waar het in de jaren negentig vooral een Melkertbaan was, moet je er op dit moment echt geschikt voor zijn. Dat betekent dat je niet alleen je mannetje moet kunnen staan, maar ook een pittige opleiding moet afronden. “Bijna niemand weet nou precies wat een boa kan en mag. Een automobilist aanhouden die te veel heeft gedronken of te hard rijd, nee, dat mag ik niet. Ik ben er onder andere voor handhaving op gebied van de Algemene plaatselijke verordening (APV), de drank- en horecawet, het parkeergedrag en ga zo maar door.  Iemand aanspreken op z’n gedrag mag natuurlijk altijd, maar dat geldt eigenlijk voor iedereen. Het is nog te vaak te onduidelijk wat een boa kan en mag. Daarom geef ik nu ook op middelbare school De Passie in Wierden voorlichting aan eerstejaars leerlingen, over onder andere zwerfvuil en m'n werk. De leerlingen vinden dat mooi en ik kan op die manier weer het gesprek met ze aangaan. Bovendien leer ik ze op deze wijze ook kennen, want als je elkaar kent, dan kun je elkaar ook goed aanspreken in een andere situatie als dat nodig is.”

 

Wapenstok

In de basis is de opleiding van een boa gelijk aan die van een politieagent, laat Karels weten. “Je bevoegdheid moet elke vijf jaar verlengd worden en dat kan alleen als je je opleiding volbracht hebt door vier verschillende modules te volgen. Dat loopt uiteen van strafrecht tot staatskennis en hoe je sanctionerend moet optreden. Voor het dragen van wapenstok en handboeien moet je bijvoorbeeld ook trainen en tevens elk jaar een examen afleggen. We hebben in de loop der jaren gelukkig steeds meer bevoegdheden gekregen en ik zie in de ontwikkeling dat daar nog meer bij gaat komen. Denk in dat geval aan de discussie rondom pepperspray en de wapenstok die nu gevoerd wordt. Het gaat er mij ook niet zozeer om dat ik deze attributen nodig heb bij mensen. Maar ik kom wel eens in situaties terecht met agressieve niet-gemuilkorfde honden. De wapenstok ziet zo'n hond als speeltje, dat werkt dan niet, met pepperspray daarentegen plaats ik mezelf in een veilige omgeving.”

 

Karels draait op dit moment lange dagen. Saai is het allerminst en het werk als boa in Wierden als plattelandsgemeente bevalt 'm goed. “Wierden heeft een gigantisch mooi buitengebied. In een stad zou ik als handhaver doodongelukkig zijn, omdat je daar in hoofdzaak bezig bent met parkeerbeleid en dat soort dingen. Hier in Wierden is het echt allround: van vuilstort in het buitengebied, tot illegale kap van bomen tot handhaving bij de zomerfeesten. Normaal heb ik een dienstverband van 36 uur, maar vanwege corona ben ik nu met name op de zomerse dagen veel bezig met handhaving. Denk bijvoorbeeld aan de jongeren die het vernieuwde Reggedal opzoeken om aan de waterkant te vertoeven of bij het Lageveld recreëren.”

 

Gesprekken

Daarom zie je de boa momenteel vaak rondom de waterplas tussen Wierden en Hoge Hexel. “Er is daar veel 'overlast' van jeugd- en jongeren. Die hoeven nu niet naar school en spraken daar af, logisch. Maar ze laten ook veel afval en met name glas rondslingeren. Vervelend, maar bovendien ook gevaarlijk. Ik ga daarom het gesprek aan met die verschillende groepen die je daar tegenkomt: niet alleen Wierdense jeugd, maar ook Twenterand en Almelo. Duidelijk zijn, met elkaar in gesprek blijven en laten zien waar je voor staat. Elk probleem heeft twee kanten: daarom ben ik van mening dat je er eerst zo uit moet zien te komen. Ik wijs ze op de gevaren van hun rommel en glas. Ruim het gewoon even op aan het eind van de dag. Lukt dat uiteindelijk niet, dan krijg je van mij een boete.”

 

Deze werkwijze past Karels in de meeste situaties toe. “Je moet je bezig houden met zaken die er toe doen en waar op dit moment behoefte aan is. Ik merk dat er ook nog wel eens wordt gezegd dat het 'altied al zo geet, dus woerumme mag 't noe dan neet?' Dan ben ik ineens de ambtenaar die op z'n strepen staat, tenminste zo denken ze vaak, maar zo ben ik absoluut niet. Door op normale wijze het gesprek met elkaar aan te gaan en respect voor elkaar te hebben probeer ik een oplossing te vinden. En zo'n gesprek kan dan ook best in het plat. Ik probeer de situatie aan te voelen. Pas als ik merk dat we er echt niet uit gaan komen schakel ik voor de duidelijkheid weer over op Nederlands. Ja, en als ik beschaafd Nederlands begin te praten, dan is het foute boel”, lacht Karels. 

 

In de gemeente Wierden hebben – in de zeven jaar dat Karels er boa is – geen extreme excessen plaatsgevonden. “Er is wel eens overlast, maar over het algemeen genomen valt het reuze mee. Ik geniet van m'n werk, werk samen met collega's uit Twenterand en de politie, maar nu door corona is het wel wat saaier. De grote evenementen gaan niet door en dat is iets waar ik toch vaak naar uit kijk. Je wordt in het hele traject meegenomen, van vergunningaanvraag tot een schouw ter plaatse en vervolgens het aanwezig zijn op het evenement zelf. Daar houd ik van, vind het gezellig om dan gesprekken aan te gaan, een grapje te maken of een kop koffie te drinken, zolang alles netjes op orde is.”