Algemeen

Onderduiker ‘Hansje’ opgespoord in boek vol oorlogsherinneringen van familie Ponsteen

NIJVERDAL – In de oorlogsjaren was het schoolmeestershuis aan de Grotestraat 133 een veilige schuilplaats voor minstens acht Joden. Twintig jaar na de bevrijding besluit het echtpaar hun herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog vast te leggen. Dinand Webbink heeft van de ondergedoken Joden, die soms alleen bij voornaam bekend zijn, de verdere levensloop kunnen achterhalen. Het boek ‘Nijverdal in oorlog, de Tweede Wereldoorlog gezien door de ogen van de familie Ponsteen’ is maandag verschenen.

“Het verschijnen van een nieuw boek van zijn hand is op zich al bijzonder want Ponsteen is al decennia niet meer onder ons”, geeft Dinand Webbink aan. Meester Ponsteen heeft vele boeken over Hellendoorn en Nijverdal geschreven. Twee jaar geleden kreeg Dinand een map in handen, met daarin de herinneringen van de familie Ponsteen aan de Tweede Wereldoorlog. “Door een gelukkig toeval kwam het manuscript van de herinneringen van het echtpaar Ponsteen aan de oorlog bij Oald Heldern terecht. In overleg met de familie is besloten het uit te geven. Het is een buitengewoon interessant verhaal geworden, dat veel nieuwe gegevens bevat.”

Nijverdal in oorlogstijd
Voor Dinand een reden om de verhalen van meester Ponsteen uit te werken, zodat meer mensen het kunnen lezen. Hij heeft waar nodig alle genoemde personen, plaatsen en gebeurtenissen van een toelichting voorzien. Van de ondergedoken Joden, die soms alleen bij voornaam bekend zijn, heeft hij de verdere levensloop kunnen achterhalen.

“Andries Ponsteen was een rasverteller en dat maakt het verhaal makkelijk leesbaar.” Aan de hand van de herinneringen is de gehele loop van de oorlog te volgen. Van de inval van het Duitse leger, vordering van de school, Jodenvervolging, razzia’s, angstige momenten met de V1 en V2, bombardementen, waaronder dat van 22 maart 1945 en dan eindelijke de verlossende bevrijding die zij in Marle meemaakten.

Dagboek zoon Henk
Zoon Henk Ponsteen hield het laatste oorlogsjaar een minutieus dagboek bij dat volgens Dinand een welkome aanvulling is op wat zijn ouders vertellen. “Het bevestigt hun waarnemingen en plaatst het in een breder perspectief, omdat Henk nauwkeurig de ontwikkelingen in Nederland en Europa volgt en daarvan verslag doet. Er staan dingen in die we niet kennen”, zegt Dinand, die door de jaren heen vele boeken heeft geschreven. Het eerste wat hij las was over de inval van de Duitsers. “Het was meer een intocht, want de Duitsers konden zo doorrijden tot de IJssel.” In de notities staat dat er een helikopter boven de Duitsers vloog die hen de weg wees. “Die helikopter veroorzaakte een brand bij Dalzicht. Meester ponsteen is een echte verhalenverteller en zo schrijft hij ook.”

In het manuscript is ook de naam van Hansje te lezen. Zijn vader was vermoord, zijn moeder zat ondergedoken en Hansje zat sinds oktober 1942 bij de Nijverdalse familie Ponsteen ondergedoken. Moeder Ponsteen schreef een zestal brieven aan de moeder van Hansje: Josine Sanders-Hijmans. “De echte naam van Hansje mocht ze natuurlijk niet noemen en een adres had ik ook niet. Maar we weten ongeveer hoe de brieven vervoerd werden. Zijn heel onroerend.”

Zoektocht naar Hansje
De nieuwsgierigheid naar Hansje is bij Dinand gewekt. Na enig speurwerk en contact met de kleinzoon van meester Ponsteen komt Dinand er achter dat de echte naam van ‘Hansje’ Joop Sanders is. “Wat ik ontdekte was dat Henk met Hansje naar David Samuel Prins is geweest. Prins was bezig namen te verzamelen van ondergedoken Joden. Hij had er al 120 op zijn lijst staan. Dat er zoveel Joden ondergedoken zaten in gemeente Hellendoorn klopt dus wel. Vooral rond de Eversbergweg zaten er veel ondergedoken.”

Het blijkt dat Joop Sanders in 1939 is geboren. “En hij is nog springlevend”, geeft Dinand aan. “Hij had afbeeldingen en die brieven die aan zijn moeder werden geschreven. Daar heb ik kopieën van mogen maken.”

Opnames bij monument in Amsterdam
Vorige week is Dinand bij Joop in Amsterdam op bezoek geweest. Hij heeft Joop het eerste exemplaar gegeven van het boek ‘Nijverdal in oorlog’, bij het Monument voor het Ondergedoken Kind en Beschermer in Amsterdam. “Het was heel bijzonder om hem te ontmoeten. Het is een opgeruimde, vrolijke man. ‘Good te passe’, zeggen we dan. Hij zat veilig bij de familie Ponsteen, bij ouders die hem verzorgden als een kind. Na de oorlog is hij bij een oom en tante gekomen. Na een jaar kwam hij bij een ander gezin te wonen. Die eerste jaren waren voor Joop het zwaarst. Weg van de familie Ponsteen, verhuizen naar een drukke stad. Maar na zijn schooltijd heeft hij een goed leven gehad, zegt hij. Joop was niet dagelijks met de oorlog bezig.”

Joop werd voor de camera enkele vragen gesteld. Een korte film hiervan is sinds deze week te bekijken op youtube en via de facebooksite van Oald Heldern.

‘Nijverdal in oorlog’ is voor 12,50 euro verkrijgbaar bij De Jongens Food & Lifestyle, Primera Hofman, tankstation Bie Olthof en AH Rob Loomans. Met de opbrengst wordt lokale boekhandel Hofman gesteund.