Algemeen

Gedenkwaardige gebeurtenissen uit WOII drie weken lang in beeld tijdens lichtroute

WIERDEN – Diverse straten, wijken en buurtschappen hebben er wekenlang naar toe gewerkt: de gedenkwaardige lichtroute die een blik werpt op de meerdere gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog in en rondom Wierden. Na twee jaar uitstel vanwege alle coronarestricties gaan op dinsdag 19 april om 20.30 uur de lampen en effecten aan en worden op tientallen locaties diverse gebeurtenissen in de spotlights gezet of straten sfeervol uitgelicht. Tot en met woensdag 5 mei is de lichtroute op elke dinsdag tot en met zaterdag ’s avonds te bewonderen. Op deze dagen worden alle creaties verlicht van 20.30 uur tot 23.00 uur.

Maar liefst vijftig buurten hebben iets gebouwd over het onderwerp, oorlog, vrede en/of bevrijding en daardoor is een behoorlijke route van tachtig kilometer ontstaan. De route is vanwege zijn omvang opgedeeld in vier separate routes die met de fiets of per auto te volgen zijn. Ze zijn te downloaden op de website www.vrijheidwierdenenter.nl/lichtroute en via de app OnRoute. Mocht dat echt niet lukken dan is ook een routeboekje te koop tegen een gering bedrag en wel bij Boekhandel Reterink in Wierden en Primera in Enter.Er zijn vier startpunten, vanaf de Wilhelminastraat, Lage Eggeweg, Ten Cateweg en Akkerwal nabij het Zuidbroek.

Tijdens het rijden van de route zijn versierde en verlichte objecten zien. Op enkele locaties hangen ook QR-codes. Door deze codes te scannen, wordt gelinkt naar een pagina op www.vrijheidwierdenenter.nl waarop tekst en uitleg staat over het onderwerp ter plaatse.

Oorlogsjaren aan de Rijssensestraat

Er schijnt een waterig zonnetje naar binnen en buiten is het rond het vriespunt. De geur van verse koffie dringt onze neus binnen. Op tafel staat een schaaltje rijk belegde krentenwegge. Aan tafel zitten heren die de oorlogsjaren aan de Rijssensestraat hebben mee gemaakt. De oudste van het gezelschap komt uit 1931. Volgens eigen zeggen: de oudste bewoner van de buurt. Rondom de tafel scharrelt de jongste bewoner van de buurt, de éénjarige Olle. Voor deze generatie en nog velen later is het overdragen van de herinneringen een groot goed. Langzaam komen de verhalen los. De verhalen over de oorlogsjaren. Herman, de oudste van maar liefst 91 jaar werd aangevuld door de jongere heren. De jongere heren hebben de oorlog als kleuters hebben beleefd. Zij vertellen aan Sanne, een 36-jarige moeder die enkel de oorlogsverhalen uit boeken en de tv kent. Hoe geeft deze generatie door en zorgen we ervoor dat dit nooit wordt vergeten.

Herman was nog net geen tiener toen de Duitsers Nederland binnendrongen en bezetten. Het was mei 1940. Hij woont in een klein boerderijtje aan de Rijssensestraat. Samen met zijn broer zat Herman op een paar melkbussen voor het huis, de stroom Duitsers gade te slaan. De Duitsers trokken ons land binnen en kwamen langs Wierden op huifkarren met twee paarden ervoor. Een lange rij trok richting het westen van Nederland. Toen begon het...

Jeurissen

Er kwamen jaren van angst en razzia’s maar volgens de heren had men hier wel voldoende te eten. De verhalen komen langzaam los. Laten we maar eens beginnen bij de winkel bij Jeurissen. Een winkel waar je bijvoorbeeld pannen, kopjes en borden kon kopen. Het zag er van buitenaf heel normaal uit, maar ondertussen... Onder het etalageraam scharrelde een varken, dat werd gehouden voor eten. Het varken had natuurlijk wat stro nodig en mocht beslist niet gevonden worden door de Duitsers, want dan namen ze het geheid in beslag. Je raadt het al, de Duitsers zagen dat er stro werd gehaald. Snel werd het stro in de sloot gegooid en werd het op een rennen gezet, ze maakten dat ze wegkwamen. Het varken is gelukkig nooit ontdekt door de Duitsers. Met elkaar deden de bewoners alles om het eten veilig te stellen.

De heren herinneren zich nog heel goed enkele kinderen van een gezin uit de buurt. Dit waren mooie muiters als we het mogen geloven. Zij waren rond een jaar of veertien en liepen te slenteren langs de straat op de hoek van de Zandinksweg en de Rijssensestraat. Op dat moment marcheerden de Duitsers langs. Eén van de kinderen durfde hen warempel na te roepen: Rot Moffen! Een Duitser stopte, stapte uit de rij marcherende militairen en waarschuwde de jongens dat ze dit echt nooit meer moesten doen. Dit kon de dood betekenen.

Razzia's

De Duitsers hielden in de oorlogsjaren vele razzia’s, zo ook hier in de buurt. Er werden verschillende dagen razzia gehouden. Zo is er bij één van de razzia’s druk gezocht naar een stel jongens die waren aangesloten bij de ondergrondse. Waar nu autobedrijf Zwijnenberg zit, zat destijds een timmerbedrijf van Kolkman. Zijn jongens waren alle drie bij de ondergrondse. De Duitsers wisten dit en kwamen hen halen. Maar dit hadden de jongens door... De jongens vlogen de achterdeur door, renden het land op en waren weg... Ze zijn nooit te pakken gekregen.

Herman kan zich nog heel goed een razzia herinneren, waarbij hij door zijn moeder op de fiets werd weggestuurd. Hij moest zijn broer waarschuwen die in Rijssen was. Hij snelde op de fiets naar Rijssen toe. Helaas kon hij bij binnenkomst in Rijssen zijn fiets direct inleveren bij de Duitsers. Gelukkig is zijn broer veilig gebleven.

Aan de overkant van de Rijssensestraat stond een V1-lanceerbaan. Dit was een soort van lanceerbasis waarmee een raket werd afgevuurd. Dit was een gevaarlijk klusje en werd vaak door de krijgsgevangen gedaan. Ze hadden als doel: Antwerpen. Helaas ging dat nog wel eens mis. De raketten kwamen niet over of kwamen ver van hun doel terecht. Ook bleven ze wel eens lang rond cirkelen. Dit was heel gevaarlijk en de buurt was angstig dat ze in de omgeving zouden neerkomen. Er waren dan ook flink wat schuilkelders diep achter in de tuinen aan de Rijssensestraat. Sommigen wel voor twintig man.

Ook weet Herman zich ook nog heel goed een voorval te herinneren van koeien die waren los gebroken. Deze liepen in de wei tegenover de Rijssensestraat waar vroeger de boerderij stond van Dekkers. Het was mooi weer en de Duitsers waren dichtbij. Ineens hoorden ze de losgebroken koeien. Herman snelde de straat over om de koeien terug te sturen in de wei. Aan de rand van de wei was een aardappelkuil waar je niks van kon zien, door blad met een heg ernaast. Herman sprong in de aardappelkuil en op dat moment kwamen er allemaal Duitsers omhoog. Ze keken Herman aan met een dreigende blik en de geweren in de aanslag. Herman wist niet hoe snel hij naar huis moest snellen.

De jaren van oorlog waren vreselijk en vol ervaringen. Aan de Rijssensestraat zijn nog enkele punten in de buurt waar je teruggaat in de tijd. Zo zit er achter Golfbaan De Koepel een bos met een overweg. Daar stond een wachthuisje en waren schuttersputjes langs de spoorlijn. De vierkante gaten zijn dichtgewaaid, maar zitten er nog wel.

De bevrijding

De bevrijding was het moment waarop alle inwoners wachten. Eindelijk was het dan zover! Bevrijdingsdag kwam en Herman ging samen met zijn vader en zwager lopend naar de dorpskern van Wierden. De Canadezen kwamen Wierden binnen voorbij de fabriek van Ten Bosch, waar nu woonwijk De Aa te vinden is. Bij voormalig hotel De Zwaan was een plein. Hier lag een dode soldaat met een groot kruis en een Duitse helm erop. Ze hadden verloren. Tijdens de bevrijding zijn er een flink aantal NSB’ers opgepakt. Zij werden in het gemeentehuis gestopt. Daar werden de hoofden van de dames kaal geschoren en moesten zij met tandenborstels en gewone borstels de straat schoonmaken. Dat was de straf en de dorpelingen liepen langs en keken toe.

Om met elkaar terug te denken en de oorlogsjaren te herinneren is het doorgeven van deze en veel meer verhalen van groot belang. Het is aan ons allen om de verhalen te blijven droppen. Zo ‘droppen’ we naast voedsel, medicijnen en munitie in de oorlogsjaren, nu ook de verhalen. Vertel het voort en zorg met elkaar dat we dit nooit meer hoeven doormaken. Het thema waar de bewoners van de Rijssensestraat aanhaken en uitbeelden vertelt de verhalen van de oorlogsjaren middels droppings van voedsel, soldaten, munitie en meer. Soms gaat het goed, soms gaat het mis. Zo is een Spitfire te zien, militairen aan parachutes en gedropte pakketten vanuit de lucht. De hoeveelheid verlichte parachutes zullen het een prachtig schouwspel maken.